Europese analyse van gedragsmaatregelen

donderdag 27 juni 2019 Devi Brands, Erik Verhoef, VU 0 reacties 137x gelezen

Wetenschappers van universiteiten uit Amsterdam, Stockholm en Wenen werkten drie jaar samen binnen het project IP-SUNTAN, dat staat voor: Innovative Policies for Sustainable UrbaN TrANsportation. Zij deden met name onderzoek naar de mogelijkheden van innovatieve prijsmaatregelen om gedragsverandering te stimuleren ten behoeve van stedelijke mobiliteit. De belangrijkste resultaten. 

Prijsmaatregelen zijn vaak aantrekkelijk vanuit een maatschappelijk kosten-batenperspectief. Niet alleen omdat ze effectief zijn in het beïnvloeden van totale kilometrages, maar vooral omdat ze reizigers ertoe aanzetten om af te zien van ritten, voertuigkilometers of andere consumptie-eenheden (inclusief voertuigbezit en voertuigtype) die hen de minste voordelen opleveren.  

 

Randstad: verhandelbare parkeerrechten 

Dat reizigers inderdaad op die manier hun gedragsaanpassingen inrichten, bevestigde de casestudy in de Randstad. In een serious game rond verhandelbare parkeerrechten was het mogelijk, vanwege een spelopzet, om precies te observeren of deelnemers inderdaad rechten inzetten op die dagen die hen de meeste baten opleveren wanneer ze geconfronteerd worden met financiële prikkels. Dat bleek inderdaad het geval te zijn. Directe regulering daarentegen, dus zonder prijsprikkels, kan vanuit maatschappelijk kosten-batenperspectief juist onaantrekkelijk zijn.  

 

Zweden: Lage-emissiezones 

Zweeds onderzoek binnen het project laat zien dat lage-emissiezones, met name voor personenauto's, een beleidsmaatregel kunnen zijn waarvoor de maatschappelijke verliezen (de aanpassingskosten van reizigers) veel groter kunnen zijn dan de maatschappelijke baten (de waarde van lagere emissies). Het Zweedse onderzoek toont verder aan dat maatregelen met specifieke tarieven voor rijden tijdens de spits in Stockholm en Göteborg tot belangrijke gewenste gedragsveranderingen hebben geleid. Ook bleek hier dat de mate waarin weggebruikers reageren op deze prijsprikkels in de loop van de tijd kan veranderen.  

 
Wenen: Parkeertarieven 

Een breed scala aan studies naar parkeergedrag, uitgevoerd door het Weense team, bevestigen dat reizigers gevoelig zijn voor parkeertarieven. Zij reageren bijvoorbeeld door het veranderen van parkeerlocatie, parkeerduur, of vervoerwijze en ritfrequentie. De mate waarin weggebruikers hun gedrag veranderen kan variëren tussen verschillende groepen van de bevolking. Dat betekent dat bezoekers en de lokale bevolking bijvoorbeeld verschillend kunnen reageren op de maatregel. Dit is in overeenstemming met inzichten uit eerdere Spitsmijden-projecten in Nederland, waarbij weggebruikers werden beloond voor het mijden van de spits.  

 

Prijsbeleid én alternatieven 

Het onderzoek bevestigde verder dat prijsbeleid effectiever wordt als er meer en betere alternatieven beschikbaar zijn voor gedragsverandering. Dit bleek onder meer voor het parkeerbeleid in Wenen en voor de kilometerheffing in Göteborg (met minder openbaar vervoer) ten opzichte van Stockholm. 

 

Rationele keuzes 

Gedragsverandering kan ook afhangen van de mate van duidelijkheid waarmee de prijsprikkels worden uitgelegd aan de reizigers voor wie de maatregelen gelden. Het verfijnde parkeertarievenschema dat in Wenen is getest, kan bijvoorbeeld (te) ingewikkeld zijn geweest voor deelnemers. Dit heeft mogelijk invloed gehad op de mate waarin zij reageerden op de prijsprikkel. Tegelijkertijd is uit het onderzoek in Nederland naar voren gekomen dat reizigers zeer goed in staat zijn om ogenschijnlijk complexe informatie te verwerken. Een experiment met verhandelbare parkeervergunningen bevestigde dat reizigers rationele keuzes kunnen maken bij het toepassen van dit instrument in een serieuze spelomgeving. Een serieuze spelomgeving is in dit geval een virtuele omgeving waarin de gemaakte keuzes reële financiële gevolgen hebben. 

 
Technische mogelijkheden 

Binnen het project is ook gekeken naar de beschikbaarheid en het functioneren van technische mogelijkheden voor het toepassen van geavanceerde prijsprikkels. Toepassingen met rekeningrijden in Zweden bevestigen dat de vereiste technologieën robuust en – vanuit maatschappelijk oogpunt – betaalbaar moeten zijn, in die zin dat de maatschappelijke baten hoger liggen dan de kosten van tolheffing. De casestudies in Wenen bevestigen dat geavanceerde parkeertarieven, die variëren over de ruimte en de tijd, kunnen worden toegepast met behulp van verschillende moderne technologieën, zoals het gebruik van gps-gegevens van mobiele telefoons. Ook innovatieve prijsschema's op basis van verhandelbare rechten bleken relatief eenvoudig toe te passen. De casestudy in de Randstad maakte gebruik van een online markt voor verhandelbare parkeervergunningen. De ontworpen markt functioneerde naar wens, slaagde erin de evenwichtsprijs op het theoretisch verwachte niveau te brengen en om de transactiekosten zeer laag te houden. Deelnemers beschouwden het participeren in deze markt als relatief eenvoudig.  

 

De effectiviteit van de gedragsmaatregelen hangt af van de techniek, de prijsprikkel en alternatieven

 

Draagvlak 

Tot slot is maatschappelijk draagvlak een zeer belangrijk aspect voor de politieke haalbaarheid van prijsmaatregelen. De Zweedse ervaringen laten zien dat het draagvlak na de implementatie toeneemt en dat het niet constant is. Herzieningen van de prijsniveaus kunnen zorgen voor veranderingen in het draagvlak en kunnen leiden tot een afname. De casestudy van de Randstad geeft reden om aan te nemen dat budgetneutrale maatregelen, zoals verhandelbare rechten, inderdaad in de praktijk kunnen worden gebruikt. Verhandelbare rechten lijken zowel begrijpelijk als aanvaardbaar te zijn voor de deelnemers. Overigens kan de daadwerkelijke toepassing van prijsmaatregelen uiteraard acceptatieproblemen aan het licht brengen die niet altijd nauwkeurig kunnen worden voorspeld op basis van hypothetische keuzestudies. Een voorbeeld hiervan was het beperktere effect van de drukte in het openbaar vervoer op de tevredenheid van de reizigers dan wat uit eerdere enquêtestudies in Zweden kon worden verwacht. 

 

Conclusie 

Al met al heeft het onderzoek nieuwe en meer robuuste inzichten opgeleverd in de mogelijkheden van prijsmaatregelen om gedragsverandering te stimuleren ten behoeve van stedelijke mobiliteit. De effectiviteit van de maatregelen hangt af van het technische ontwerp, met inbegrip van de differentiatie van de prijs en daarmee van het soort gedragsverandering dat het beoogt te stimuleren, alsook van de beschikbaarheid van alternatieven. Maatschappelijke aanvaardbaarheid is een belangrijk aspect om rekening mee te houden bij het bepalen van de maatregelen. De recente technologische vooruitgang maakt volledige benutting van de onderzoeksbevindingen mogelijk door een intelligent ontwerp van slimme prijsmaatregelen. Het onderzoek heeft ook laten zien hoe experimenten kunnen bijdragen aan inzicht in deze belangrijke zaken en wat overheden kunnen doen om mobiliteitsbeleid beter te laten voldoen aan de criteria: effectiviteit, efficiëntie en maatschappelijk draagvlak.  

 

Het project IP-SUNTAN is gefinancierd door het Europese Joint Programming Initiative Urban Europe, in Nederland onderdeel van VerDuS SURF.  

Meer informatie: http://www.verkeerskunde.nl/32019IP-SUNTAN

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

vakartikelen

Artikelen 21 tot 40 van 56

1 2 3

  • Betere voetpaden voor een kwalitatieve stadsopbouw Iedereen is dagelijks voetganger, toch wordt de voetganger vaak over het hoofd gezien. In het verkeers- en mobiliteitsbeleid krijgt deze groep naar verhouding de minste aandacht...
  • Keuze-uitdagingen om mensen vaker op de fiets te krijgen Maandelijkse keuze-uitdagingen kunnen een effectieve manier zijn om fietsen te stimuleren. De uitdagingen zelf lijken het meest effectief als ze gemakkelijk te...
  • Hans Jeekel: 'Wetenschap en praktijk moeten elkaar vragen stellen' In een serie gesprekken verkent Verkeerskunde het wetenschappelijk kennisveld. Hoe houden wetenschappers hun kennis op peil en hoe brengen zij hun kennis naar de praktijk? Waar...
  • Meer data, minder schade Van brandstof tot grondtransport en van pakketdistributie tot bouwmaterialen: jaarlijks wordt 82 procent van het binnenlands transport (in tonnen) vervoerd over de weg....
  • Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Kern van de bekende discussies over ‘grijze wegen’ en worstelingen ermee in de praktijk, is volgens mij: hoe ‘vertellen’ we de weggebruiker met de inrichting van wegen en...
  • Zo houd je het fietspad veilig Door het toenemende fietsgebruik wordt het steeds drukker op fietspaden. Wanneer het te druk wordt, kan dit leiden tot onveilige situaties, een verminderde doorstroming en...
  • Twee opties voor veilige berm Om het aantal verkeersdoden op rijkswegen te verminderen wil Rijkswaterstaat de veiligheid van de bermen langs autosnelwegen verbeteren. De Richtlijnen voor het Ontwerp van...
  • Laaghangend fruit voor fietsveiligheid Fietspadmarkering is laaghangend en rijp fruit voor fietsveiligheid. Wegmarkering op fietspaden kan namelijk een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van het grote...
  • Hoe brengen we data en mobiliteit samen? Hoe zetten we geïndividualiseerde reisadviezen in ten gunste van het collectieve netwerk? Op het Nationaal verkeerskundecongres spreken topexperts over data en mobiliteit: Bas...
  • Henk Meurs: "We mogen meer doen met buitenlandse praktijkkennis' In een serie gesprekken verkent Verkeerskunde het wetenschappelijk kennisveld. Hoe houden wetenschappers hun kennis op peil en hoe brengen zij hun kennis naar de praktijk? Waar...
  • Ov-verstoringen oplossen vanuit perspectief reiziger Verstoringen in het openbaar vervoer kunnen effect hebben op de reistijd en de reistijdbeleving van reizigers. Onderzoek van Anne Durand (TU Delft) presenteert een raamwerk om...
  • E-auto eerder concurrerend bij frequent gebruik Elektrische auto’s kunnen bijdragen aan de reductie van broeikasgassen en luchtvervuiling, maar zijn nog altijd duurder en hebben een kleinere range dan conventionele auto’s....
  • Naar een klimaatbestendig hoofdwegennet Het was niet te missen afgelopen zomer: zwart geblakerde bermen door de ene na de andere bermbrand. Terwijl op andere dagen de snelwegen overliepen door stevige onweersbuien....
  • Geen project zonder architect Het ontwerp van ingenieurs voldoet lang niet altijd en dat ligt meestal aan het ontbreken van een integraal en creatief ontwerpproces. Daar zijn architecten of creatieve...
  • Onderzoek 'Vrijwillig uit de auto' van Centraal Planbureau Gedragscampagnes als Low Car Diet kunnen een kansrijke methode zijn om werk gerelateerd autogebruik te verminderen. Om aan te tonen of zulke interventies ook op grote schaal...
  • Amsterdam brengt 'Walkability' van de stad in beeld Hoe bereken je de beloopbaarheid, ofwel de walkability, van een stad? Julia Ubeda van onderzoeksbureau SpacesTraces bestudeerde deze vraag en ontwikkelde voor de gemeente...
  • Combi fiets+ov kan sterker Nederlanders gebruiken op bijna de helft van hun treinreizen de fiets om van en naar het station te reizen, maar er is nog maar weinig inzicht in de factoren die de vraag naar...
  • Harry Timmermans: 'Uitwisseling wetenschap en praktijk motiveert champions' In een serie gesprekken verkent Verkeerskunde het wetenschappelijk kennisveld. Hoe houden wetenschappers hun kennis op peil en hoe brengen zij hun kennis naar de praktijk? Waar...
  • Hoe stil kan een straatsteen zijn? Binnen de bebouwde kom is een elementenverharding, ook wel klinkerverharding, een veel voorkomend wegdektype. Stenen geven een straat een karakteristieke uitstraling, maar staan...
  • Afteller is nog beter geworden Een afteller tot groen bevordert de doorstroming, zo bleek in 2009 na de eerste afteller-pilot in ’s-Hertogenbosch. Weggebruikers bleken enthousiast en de gemeente plaatste er...

Artikelen 21 tot 40 van 56

1 2 3

Overzicht alle vakartikelen

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 www.verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.