Anders Betalen voor Mobiliteit. Vergeet het maar!

maandag 9 februari 2009 0 reacties 1113x gelezen

Ir. Wouter Leeuwenburgh

In Verkeerskunde 10/2008, p.16 verscheen een artikel van de hand van Wim Korver van het bureau Goudappel Coffeng, getiteld: ‘Waarom Anders Betalen voor Mobiliteit nu wel gaat lukken’. In 1987 had ik op kantoor bij Rijkswaterstaat al een weddenschap met een medewerker dat roadpricing, zoals het toen werd genoemd, er nooit zou komen.

 

Inmiddels zijn we ruim 20 jaar verder, is de naamgeving vele malen aangepast, het technische systeem veranderd, maar blijft het idee een ‘fata morgana’. Ik zal de naam kilometerheffing maar gebruiken. Als een minister aantredend in 2006 zegt het in 2011 in te willen voeren moet bovendien ieder weldenkend mens toch al direct nattigheid voelen. Als hij die datum dan in 2008 ook nog eens deels verschuift naar 2012 is het helemaal zeker. Hij gelooft er zelf ook niet in of hij wil het persoonlijk niet. Maar Wim Korver van een betrokken adviesbureau en andere betrokken adviseurs en producenten natuurlijk wel.
Waarom ‘Vergeet het maar’? Kortheidshalve zal ik het niet hebben over het huidige systeem van belastingheffing op het wegverkeer maar kennen we, zoals ruim bekend, al een simpele vorm van kilometerheffing door de overheid; namelijk de benzine- en dieselaccijns en de BTW daarover. Feitelijk is natuurlijk ook het resterende (kleinste) deel van de brandstofprijs aan de pomp een vorm van kilometerheffing, maar dan door de oliemaatschappijen.
Over de gevolgen van een invoering van een gedifferentieerdere en meer stuurbare vorm van kilometerheffing is kennelijk te weinig nagedacht. We hebben het dan niet over de meerdere miljarden euro's aan éénmalige kosten van invoering en de vele honderden miljoenen jaarlijkse afschrijvings-, onderhouds- en exploitatiekosten.
Het systeem waar nu aan wordt gedacht is simpel gesteld het volgen van motorvoertuigen via een GPS systeem en de gereden afstand factureren aan de voertuigbezitter als persoon, een leasemaatschappij, een vervoersbedrijf et cetera. Een GPS systeem heeft in elk geval het voordeel dat motorvoertuigen op alle wegen gevolgd kunnen worden en dat eventueel sluipverkeer over het niet-rijkswegennet door lokale prijsstelling kan worden tegengegaan. Ook is een positief gevolg dat de plaatsing van portalen en camera’s wordt vermeden en dat verwacht gevaarlijk rijgedrag, bijvoorbeeld door te proberen in elkaars slagschaduw te gaan rijden of onnodig en ongewenst van rijstrook te wisselen bij portalen, niet zal optreden.
Het grote gevaar dat een GPS systeem een ernstige aantasting van privacy gaat betekenen, lijkt onvermijdelijk. Ook al wordt daar door voorstanders van een dergelijk systeem bezwerend over gedaan, het kunnen volgen van mobiel telefoonverkeer en plaatsbepaling van de gebruikers moet een voldoende les zijn. Dat bestanden ook wel eens langer worden bewaard dan rekeningstechnisch nodig is, lijkt ook onvermijdelijk.
Een ander groot bezwaar is mijns inziens echter de fraudebestendigheid. In het tijdschrift ‘De Ingenieur’ van 19 december 2008 wees ir Maarten Woerlee zeer recent nog eens fijntjes op de relatief eenvoudige wijze waarop het GPS systeem technisch is te misleiden of te bedriegen. Ik neem aan dat dat geldt voor het huidige Amerikaanse defensiesysteem, maar ook voor een eventueel toekomstig Galileosysteem.


Fraudegevoeligheid geldt overigens ook voor de registratie van de motorvoertuigen. Op het ogenblik wordt er al aangenomen dat er minstens 100.000 van de Nederlandse motorvoertuigen op valse kentekens rijden, bijvoorbeeld van andere gelijksoortige exemplaren. Ik schrijf gemakshalve maar over ‘het motorvoertuigenpark’ en daar vallen naast personenauto's ook vrachtauto's, bestelwagens en motorrijwielen onder. Voor al deze motorvoertuigen gelden ‘grosso modo’ dezelfde navolgende argumenten, alhoewel in sommige gevallen de invloeden van niet-personenauto's nog nadeliger zullen uitvallen. Bijvoorbeeld toenemend gebruik van motorrijwielen en fietsen op de verkeersveiligheid. De elektronische industrie denkt overigens veel registratieproblemen te kunnen ondervangen door chip-inbouw, maar een hoogleraar aan één van de technische universiteiten in ons land zei enkele jaren terug nog dat de eerste de beste ICT-student dergelijke systemen in een oogwenk kan ontregelen. We kennen ook het fenomeen van de zogenoemde ‘katvangers’. Dat zijn personen, veelal drugsgebruikers, waar financieel niets te halen valt en waar criminelen hun kentekenbewijzen ‘stallen’ tegen een geringe vergoeding om heffingen zo te ontlopen. Kortom: onnozelheid troef bij de bureaucratische bedenkers van het kilometerheffingsysteem ten gunste en onder invloed van de elektronische industrie en dienstverlening. Het wordt wel slapen naast je voertuig om diefstal van kentekenplaten en chips te voorkomen.

 

Sociale en andere nadelen
In het navolgende wil ik het verder vooral hebben over de grote sociale en andere nadelige gevolgen van een dergelijke heffing. De politiek steunt, in meerderheid, de kilometerheffing met de sussende toezegging dat die budgettair neutraal voor de ‘gemiddelde’ rijder moet zijn. Dus iemand die circa 15.000 km (of wellicht 18.000 km) per jaar rijdt betaalt evenveel kilometerheffing als hij nu aan wegenbelasting (motorrijtuigenbelasting) en BPM betaalt, die dan evenredig worden verminderd ter compensatie. Een prachtige gedachte, maar iedereen weet dat dit soort toezeggingen in de politiek niets waard zijn. Ik hoef ‘het kwartje van Kok’ maar te noemen! 18.000 km betekent overigens al een gemiddelde lastenstijging van 20 procent ten opzichte van het meer realistische gemiddelde van 15.000 km!
Nu is echter vooral het vervelende dat het dus de veel-rijders zijn die meer gaan betalen en dat dat nu juist veelal de zakelijke rijders zijn. En die zullen er nauwelijks een kilometer minder om rijden, maar de kosten volledig of zo veel mogelijk doorberekenen aan de Nederlandse burgers. Dus inflatie als enig gevolg.
Nog ‘erger’ is echter dat het de bedoeling van de kilometerheffing is om de wegen, vooral in de spitsen, minder druk te laten zijn. Als dat zou lukken betekent dat, dat de ‘financieel minder draagkrachtigen’ uit de spitsen worden verdreven. Zij gaan op andere tijden rijden, zij gaan via andere routes en wellicht meer via de zogenoemde ‘lagere orde’ wegen rijden, zij gaan fietsen, zij gaan met het openbaar vervoer of zij blijven thuis en melden zich bijvoorbeeld vaker ziek. Via CAO's zal compensatie worden bedongen, dus ook weer inflatoire effecten. Dat er veel mensen dichter bij hun werk zullen gaan wonen door verhuizen is ook een utopie. Het veel vaker van werkkring veranderen dan van woning uit sociale overwegingen, de problematiek van tweeverdieners en dergelijke zijn de verklaring voor deze utopie.
Het op andere tijden gaan rijden is slechts zeer beperkt mogelijk, want de spitsen in de gebieden waar de kilometerheffing wordt ingevoerd duren nu vaak al zo lang dat er heel wat bazen boos zullen worden op hun werknemers. Nog meer nachtverkeer is om meerdere redenen ongewenst. Het verdringen van verkeer naar ‘lagere orde’ wegen zal grote invloed hebben op het aantal verkeersslachtoffers in Nederland. Autosnelwegen zijn namelijk per miljoen voertuigkilometers statistisch vele malen veiliger dan niet-autosnelwegen. Verkeersslachtoffers onder de inzittenden zelf, maar ook onder fietsers en wandelaars. Ook kennen de ‘lagere orde’ wegen veelal meer bebouwing en dichter langs die wegen en dus zal ook de milieuoverlast sterk toenemen.
Gaan fietsen lijkt prima en gezond, maar zelfs dat alternatief heeft ernstige nadelen. Niet alleen zal de fiets slechts in een zeer beperkt aantal gevallen een realistisch alternatief zijn en zeker niet bij slecht weer, maar ook het meer gaan fietsen zal, net als meer gaan snor/bromfietsen, het aantal verkeersslachtoffers doen stijgen. Het meer gaan snor/bromfietsen kent bovendien geen gezondheidsvoordelen.


Het openbaar vervoer als alternatief lijkt op het eerste oog ook prima. Alleen is daarvan het realiteitsgehalte veelal niet hoog. Als het er al is op het traject dat de reiziger met beperkt overstappen wil afleggen, dan is het vaak tijdrovend. En als er werkelijk op grote schaal wordt overgestapt naar het openbaar vervoer zullen de gevolgen uit capaciteitsoogpunt niet te overzien zijn. Natuurlijk is ook het openbaar vervoer op enige termijn, tegen hoge éénmalige en jaarlijkse kosten, aan te passen. Er zal dan echter sociaal een tweedeling in de maatschappij ontstaan. ‘Je zal maar zo een arme sloeber zijn die door de kilometerheffing financieel gedwongen met het openbaar vervoer reist. Je bent sociaal gezien een minkukel, ondanks dat je voortdurend stelt dat je voor het milieu met trein, tram, bus of snelle vaarverbinding reist’.
Het achterwege laten van de reis behoeft mijns inziens verder geen commentaar. Alleen de oude dame die elke avond een ritje gaat maken met de auto omdat ze ooit gehoord heeft dat autorijden bij meer kilometers goedkoper wordt, zal zich wellicht nog eens bedenken.
Ik waag mij niet aan de invloed van een kilometerheffing op het vestigings- en verhuisbeleid van bedrijven in en naar binnen- en buitenland. En ook maar niet aan de praktische problematiek van de buitenlanders. Natuurlijk is daar wel wat voor te bedenken, maar ook van die praktische belemmering om Nederland in en uit te rijden moeten we wel eerst eens zicht hebben op de psychologische en financiële barrière en de gevolgen daarvan.


Tenslotte de betrouwbaarheid van de politiek. De huidige accijns heeft nog het voordeel dat onze ‘autopestertjes’, en die zijn trouwens veelal tegen sociale tweedeling van de maatschappij, al of niet lid van de Tweede Kamer, in toom worden gehouden door de grenseffecten. Een kilometerheffing zal alle remmen echter los gooien. Veel sociaal verkeer, zoals familiebezoek op afstand, recreatieverkeer en dergelijke zal worden weggepest en zeker voor de financieel minder draagkrachtigen. De zakelijke rijders en de meer draagkrachtigen blijven wel rijden. Die gaan waarschijnlijk zelfs nog wel meer rijden als de wegen rustiger worden. De zakelijke rijders rekenen de kosten door aan vooral de minder draagkrachtigen en de meer draagkrachtigen rijden fluitend over de rustige wegen van ons land, zich verkneukelend over de propvolle bussen, trams en treinen die ze langs zien komen. En zullen daarbij misschien enthousiast en hooghartig zwaaien naar het in hun ogen ‘klootjesvolk’ in het openbaar vervoer. Dan kunnen politici weer nieuwe subsidies gaan invoeren en houden ook zij zichzelf weer extra aan het werk.

 

Conclusie
Kilometerheffing zal technisch niet fraudebestendig gaan werken op de manier zoals hij bedoeld is, hij zal veel onacceptabele neveneffecten hebben en slechts de kas van de elektronica-industrie en dienstverlening spekken. Als hij onverwacht wel betrouwbaar gaat werken zoals bedoeld, dan leidt dat ook tot mijns inziens onacceptabele negatieve neveneffecten en vooral tot een verdere sociale tweedeling van ons land. Dan wordt het weer een extra werkgelegenheidsproject voor politici om alle financiële nadelen voor de minder draagkrachtigen te compenseren. En misschien leidt het ook wel tot een overwegend letterlijk rood gekleurd motorvoertuigenpark als rode voertuigen een lager kilometertarief krijgen.

 

Gekker kunnen ze het in Den Haag niet maken!

 

Ir Wouter Leeuwenburgh, oud-medewerker VenW en oud-VVD-politicus

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

Meer blogs

Artikelen 76 tot 100 van 250

1 2 3 4 5 6

  • Herbouw bruggen A27 in beton is een gemiste kans Herbouw bruggen A27 in beton is een gemiste kans De Merwedebrug, de Hagesteinsebrug en de Keizersveerbrug op de A27 worden helemaal vervangen. De ‘beste realisatiestrategie’ is volgens demissionair minister Schultz om in beton... 31 maart Rob van der Waal
  • Beste lezer, bent u klaar voor Mobility as a Service (MaaS)? Beste lezer, bent u klaar voor Mobility as a Service (MaaS)? ‘Wie is de grote winnaar van de verkiezingen? Is er een verassende winnaar? Als u dit artikel leest, kunt u antwoord geven op deze vragen, maar op moment van schrijven is de... 31 maart Robin Huizenga
  • Geestverruiming Geestverruiming ‘Ik zit noodgedwongen even thuis. Medisch gevalletje. Niets ernstigs, maar wel erg vervelend. Iets waar knappe koppen gelukkig wat aan konden doen. Ik kom er zo op terug. Het... 31 maart Dominik van Lankeren
  • To pay or not to pay To pay or not to pay Net voor de verkiezingen doemt het R² -woord weer op. De economie trekt weer fors aan. Dat is natuurlijk heel mooi. Maar aan het exponentiële verband tussen de groei van de... 31 maart Ed Graumans
  • Is de snorfiets wel de boosdoener? Is de snorfiets wel de boosdoener? Snorfietsen zijn populair. Je mag er zonder helm mee op het fietspad rijden, gratis parkeren op de stoep en bij aankomst op je bestemming ben je niet bezweet en je haar zit nog... 17 februari Berry den Brinker
  • Human Factors versus richtlijnen: Niet blindvaren Human Factors versus richtlijnen: Niet blindvaren In een eerdere blog heb ik betoogd dat richtlijnen niet ‘heilig’ zijn. Je moet er zelfs van afwijken als dat tot betere situaties leidt, maar dat gebeurt zelden. 16 februari Herbert Korbee
  • Op weg naar 2017 Op weg naar 2017 De laatste week van het jaar staat traditiegetrouw in het teken van terugblikken. Wat heeft 2016 op het gebied van mobiliteit gebracht? Veel moois... 30 december Gerard Tertoolen
  • Treinreistijd: waardevolle tijd Treinreistijd: waardevolle tijd ‘In Nederland werd vorig jaar in totaal 220 miljoen uur met treinen van NS gereisd. Dit is inclusief de overstaptijd op het station. ‘Reistijd is verloren tijd’, wordt vaak... 23 december Pim Warffemius, onderzoeker bij KiM
  • Hoe maakt de stad goed gebruik van mobiliteitsinnovaties? Hoe maakt de stad goed gebruik van mobiliteitsinnovaties? ‘De komende jaren zullen veel gemeenten hun gemeentelijk verkeers- en vervoerplannen, GVVP’s, actualiseren. De gebruiksduur ervan is vaak langer dan we aanvankelijk dachten.... 23 december Johan Diepens, directeur Mobycon
  • Slimme ov-reisinformatie: de veiligheidsspeld van de 21 e eeuw? Slimme ov-reisinformatie: de veiligheidsspeld van de 21 e eeuw? Fons Savelberg van het KiM over innovaties waar mensen veel voordeel van genoten en genieten. Over innovaties waar niet erg hoge investeringskosten mee gemoeid zijn... 17 november Fons Savelberg, KiM
  • Geen verstoppertje spelen Geen verstoppertje spelen Deze blogsamenvatting  verscheen in VK 5/2016. Onderaan deze blog vindt u een link naar de integrale versie van deze blog van Mike Bérénos.  21 oktober Mike Bérénos
  • Met de fiets van Lier naar Amsterdam Met de fiets van Lier naar Amsterdam 'De laatste week van augustus fietste ik met vrouw en twee kinderen van 11 en 13 jaar oud van Lier naar Amsterdam (via Breda, Dordrecht en Gouda). We vertrokken maandag,... 21 oktober Eddy Klynen
  • Ontmoeten? Verbinden! Ontmoeten? Verbinden! 'Het Nationaal Verkeerskunde Congres 2016 heeft als thema 'Verassende ontmoetingen'. Deze gaan vooraf aan nieuwe verbindingen. Wat is dat nu zoal, ontmoeten en... 21 oktober Lindy Molenkamp
  • Lokale VRI’s dragen autonoom bij aan het ‘wonder van de Velsertunnel’ Lokale VRI’s dragen autonoom bij aan het ‘wonder van de Velsertunnel’ ‘Sinds 15 april 2016 is de Velsertunnel voor een periode van 9 maanden dicht gegaan voor renovatie. Als projectmedewerker Verkeer en Vervoer bij Omgevingsdienst IJmond heb ik... 21 oktober Reinier van Gent: projectmedewerker...
  • Georganiseerd ongemak Georganiseerd ongemak Blog over 'georganiseerd ongemak in de openbare ruimte' in 6 delen 20 oktober Berry den Brinker
  • Parkeerverbod geldt niet meer voor de berm. Wat nu? Parkeerverbod geldt niet meer voor de berm. Wat nu? De borden E1, E2 en E3 verbieden niet langer het parkeren in de berm. De reikwijdte ervan is sinds een uitspraak van het gerechtshof Arnhem op 23 mei 2016 beperkt tot de... 13 oktober Peter Veringmeier
  • KiM-onderzoek naar de vlieggeneigdheid sinds de wereld van Peter Stuyvesant KiM-onderzoek naar de vlieggeneigdheid sinds de wereld van Peter Stuyvesant Het 100-jarig bestaan van Schiphol deze maand is een mooie aanleiding om de ontwikkeling van het luchtverkeer in Nederland onder de loep te nemen. Gaan glamour en vliegen nog... 22 september Maarten de Lange, KiM
  • Zelfrijdende auto en het Kodakmomentje Zelfrijdende auto en het Kodakmomentje 'Als we Ford en andere autofabrikanten mogen geloven wordt het volgende decennium hét decennium van de zelfrijdende auto. Nu misschien nog een hype, maar dan mainstream?... 30 augustus Johan Janse
  • De juiste weginspectie volgens de rechter De juiste weginspectie volgens de rechter 'Regelmatig krijg ik de vraag van wegbeheerders en inspecteurs hoe vaak een bepaalde weg moet worden geïnspecteerd of gecontroleerd. Is dat één keer per maand of één keer... 26 augustus Mr. Roeland De Korte
  • Verkeersveiligheid, leren van Europa Verkeersveiligheid, leren van Europa Wat ‘we’ van elkaar geleerd hebben is lastig te zeggen, maar ik kan wel zeggen wat ik op 25 mei heb geleerd 25 augustus Rob Eenink
  • Van Lutjebroek naar Pallet Town: de effecten van Pokémon Go Van Lutjebroek naar Pallet Town: de effecten van Pokémon Go Ongeveer een maand geleden werd de Nederlandse versie van Pokémon Go uitgebracht wat leidde tot een ongekende hype. We kijken inmiddels niet meer raar op van mensen die fanatiek... 18 augustus Ellen Klein Gunnewiek, Elsje Kaptijn...
  • Tesla's visie op mobiliteit: realistich of futuristisch? Tesla's visie op mobiliteit: realistich of futuristisch? Deze week publiceerde Tesla zijn tweede masterplan voor de komende 10 jaar. Elon Musk schetst daarin een visie die enkele lonkende toekomstperspectieven bevat. 22 juli Johan Janse
  • Met de auto naar de sportschool Met de auto naar de sportschool Je woont er vlakbij, maar toch pak je de auto als je naar de sportschool gaat. Of de muziekschool ligt om de hoek, maar je haalt je kind met de auto op. Het blijkt dat er... 10 juni Eline Scheepers, Kennisinstuut voor...
  • Wegbeheerdersaansprakelijkheid: invulling gebrekscriterium Wegbeheerdersaansprakelijkheid: invulling gebrekscriterium Op 17 mei 2016 heeft het hof Den Haag een belangrijke uitspraak gedaan in een zaak, waarbij het ging om aansprakelijkheid van de wegbeheerder (ECLI:NL:GHDHA:2016:1350). Het... 10 juni Roeland De Korte
  • Lijntrekkers en de zelfrijdende auto Lijntrekkers en de zelfrijdende auto Een samenvatting van deze blog is verschenen in VK 3/2016 27 mei Ferry Smith, ANWB

Artikelen 76 tot 100 van 250

1 2 3 4 5 6

Meer...

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 www.verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.