Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend?

woensdag 19 december 2018 Max van Kelegom, verkeersvisioloog bij VMC Beginselen Verkeerskunde 0 reacties 114x gelezen

Kern van de bekende discussies over ‘grijze wegen’ en worstelingen ermee in de praktijk, is volgens mij: hoe ‘vertellen’ we de weggebruiker met de inrichting van wegen en kruispunten hoe hij zich dient te gedragen. Een van de meningen is dat weggebruikers het merendeel van de prikkels van de primaire functie van de weg moeten doorkrijgen' [*].

Naar mijn mening is het een misverstand dat weggebruikers prikkels van welke (primaire) functie dan ook moeten doorkrijgen. Dit impliceert dat weggebruikers datgene moeten leren wat wij met onze functies en vormgeving bedoelen, en vervolgens bewust bezig moeten zijn met het ‘vertalen’ daarvan naar hun verkeersgedrag.

Is het niet eenvoudiger en realistischer als wij iets maken dat weggebruikers als vanzelfsprekend ervaren en er (onbewust) ook naar handelen en zich ernaar gedragen? Hier kun je niet anders dan met ‘ja’ op antwoorden, lijkt me. Maar zijn de op de functionele indeling toegespitste landelijke CROW-richtlijnen daarvoor wel voldoende? Volgens mij niet.

 

Totale verkeersomgeving

Laten we bij de oorsprong beginnen. We kunnen er met een gerust hart van uitgaan dat een weggebruiker zijn belangrijkste, real-time-informatie krijgt door te zien. Het betreft dan de informatie uit zijn totale verkeersomgeving en niet alleen de weginrichting. Ik denk dat we dus moeten beginnen met vanuit de weggebruiker te denken en te werken. En dat bedoel ik letterlijk: we moeten weg- en omgevingsinrichting beschouwen vanuit de daadwerkelijke positie van de weggebruiker op het daadwerkelijke moment van zijn verplaatsen. Een simpele voorstelling van zaken is in onderstaande figuur weergegeven.

 

 

In deze schets gaat het om een weggebruiker die zich met een bepaalde, gekozen snelheid verplaatst over een weg in zijn omgeving. De informatie die hij nodig heeft om die verplaatsing te kunnen maken, krijgt hij vooral via zijn visuele waarnemingskanaal. In ons brein vinden, mede als gevolg van wat we zien, de voorbereidingen plaats voor ons gedrag en handelen.

Laat dit nu precies de gang van zaken zijn waar het in ons vakgebied uiteindelijk om gaat. Wegontwerpers houden zich voornamelijk met het linkerdeel van het plaatje bezig, terwijl juist het rechtergedeelte (het samenspel van zien en brein) impact op hun werk heeft.

 

Automatisch gedrag

Kennis in ons vakgebied over het wezen en het functioneren van ons visueel waarnemingsapparaat met het daarachterliggende brein is (ook wetenschappelijk) nog vrijwel onontgonnen, zeker waar het ‘het waarnemen door weggebruikers in een passerende omgeving’ betreft. We denken dat we er al veel van af weten; ‘kijken en zien’ zijn toch zo vanzelfsprekend?

We kunnen stellen dat het visuele waarnemingsproces in alle gevallen noodzakelijk is voor ons werk. Maar als we beter begrijpen hoe het ziende brein met de omgeving omgaat, kunnen we ook beter bepalen hoe we de weg en zijn omgeving moeten inrichten. De weg- en omgevingsinrichting zelf oefenen dan een doelmatige en gunstige invloed uit op het handelen van de weggebruiker. Een invloed die niet louter gericht is op het eigen rijcomfort, maar vooral ook op wat in een gegeven omgeving als gedrag gewenst is. Hij gedraagt zich dus als het ware automatisch zoals wij willen.

 

Tafereelbeleving
Het probleem is dat de volgende twee omstandigheden nogal in de weg zitten. Ten eerste maken wegontwerpers hun ontwerpen op een plat, horizontaal vlak: ze denken en werken in plattegronden. Ook de richtlijnen wegontwerp zijn opgezet vanuit het denken en werken op basis van de plattegrond. Maar een bestuurder ziet zijn omgeving als uit een verticaal vlak op zich afkomen, hij kijkt naar een tafereel. Dit is een heel andere ervaring dan die van de wegontwerper die zich met zijn plattegrond bezighoudt. Het wegnemen van de discrepantie tussen tafereelbeleving en plattegrondoriëntatie zal een van de belangrijkste opgaven voor wegontwerpers moeten zijn.

Ten tweede weten ‘wij van de verkeerstechniek’ vrijwel niets over hoe weg en omgeving op de bestuurder afkomen en hoe de bestuurder daarmee omgaat. Laat staan dat we weten welke invloed weg en omgeving hebben en hoe we ze kunnen gebruiken in het beïnvloeden van die bestuurder. Er moet dus veel meer kennis worden vergaard over visueel waarnemen, en in het bijzonder over waarnemen in echte omstandigheden (en niet in gesimuleerde omgevingen zoals met een rijsimulator).

 

Paradigmashift

Onze paradigmashift moet dus zitten in het loslaten van het frame van de theoretische en functionele indeling én in het verwerven van een (wetenschappelijk) kennis- en toepassingsinstrument voor weg- en omgevingsinrichting. Uitgangspunt daarbij moet zijn het beschouwen vanuit de (oog)positie van de weggebruiker en vanuit het functioneren van ons visueel waarnemingsapparaat (oog + achterliggend brein). Van belang is ook het inzicht dat elke situatie, elke omgeving, uniek is en dat er dus altijd sprake van maatwerk moet zijn.

 

Elke weg is een grijze weg

Mijn conclusie is dat we altijd te maken hebben met ‘grijze wegen’. Sterker nog, ik denk dat alle wegen grijze wegen zijn. We moeten geheel afstappen van een indeling in de wegcategorieën. Deze constatering biedt wegbeheerders de mogelijkheid om in en voor elke situatie maatwerk te leveren. Maar daarvoor moeten ze wel over het juiste kennis- en ontwerpinstrumentarium (kunnen) beschikken. Volgens mij ontbreekt het daaraan en zullen we op zoek moeten gaan naar de echte grondslagen van ons vakgebied, te beginnen met kennis van en toepassing door visueel waarnemen.”

 

[*]   Dit artikel is geschreven als reactie op de blog van Jarno Brouwer over grijze wegen[*].

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

Meer blogs

Artikelen 1 tot 25 van 240

1 2 3 4 5 6

  • Lindy’s law en de auto Lindy’s law en de auto Het moet ergens in de jaren zestig zijn geweest dat acteurs in een bar in New York bij elkaar kwamen en de levensverwachting van Broadway-shows becommentarieerden. Ze kwamen... 25 april Jacob de Vries
  • Verbreding Schiphol – Amsterdam – Almere was en is niet nodig Verbreding Schiphol – Amsterdam – Almere was en is niet nodig 1978:“In het zuidwesten van Zuidelijk Flevoland, tegenover het Gooi en ongeveer 25 kilometer van Amsterdam, wordt een geheel nieuwe stad gebouwd. Het moet een grote stad worden:... 25 april Joop Nicolai
  • Let op kleurgebruik Let op kleurgebruik Met mijn vader aan het stuur van zijn Morris-Oxford trokken we ‘s zomers over de Alpen naar Italië. Daar viel mij op dat ik de kleuren van de verkeersborden wél kon zien. Pas... 25 april Meinard Noothoven van Goor
  • Verkeersveiligheid binnen de bebouwde kom gebaat bij 30km-zones én 50km-wegen Verkeersveiligheid binnen de bebouwde kom gebaat bij 30km-zones én 50km-wegen De RAI Vereniging pleitte deze week met steun van de Fietsersbond en Veilig Verkeer Nederland voor het invoeren van een maximale snelheid van 30 km per uur op wegen binnen de... 29 maart Sjoerd Nota
  • Handhaven van (tijdelijke) parkeerverboden met en zonder verkeersbesluit Handhaven van (tijdelijke) parkeerverboden met en zonder verkeersbesluit Geen verkeersbesluit onder een parkeerverbod? Dan geen parkeerboete. Deze opvallende uitspraak deed het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden op 9 november 2018. Naar aanleiding hiervan... 21 maart Herbert Korbee en Peter Veringmeier
  • Blind dashboard Blind dashboard Komend uit de supermarkt zet ik tassen op de achterbank, sla het achterportier dicht, neem plaats achter het stuur en start mijn Renault. Direct een geluidssignaal,... 1 maart Meinard Noothoven van Goor
  • Ik ga proberen meer aandacht te krijgen voor de voetganger in het SPV-2030 Ik ga proberen meer aandacht te krijgen voor de voetganger in het SPV-2030 De startbijeenkomst: Het strategisch plan verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) en het Landelijk Actieplan Verkeersveiligheid 2019-2021 (LAP) zijn een feit. Op 14 februari jl.... 28 februari Berry den Brinker
  • Geen verkeersbesluit, geen boete Geen verkeersbesluit, geen boete Geen verkeersbesluit onder een parkeerverbod? Dan geen parkeerboete. Deze opvallende uitspraak deed het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden op 9 november 2018 (... 28 februari Herbert Korbee en Sander Bonhof
  • Vier sporen richting schone stadslogistiek Vier sporen richting schone stadslogistiek De tijd van V&D, twee kledingcollecties per jaar en Vinex-locaties buiten de stad ligt nog niet eens zo ver achter ons. Wat was het... 28 februari Joeri Jongeneel, senior consultant...
  • Maximaal 100 km/uur voor het klimaat? Maximaal 100 km/uur voor het klimaat? Eind januari kwamen klimaatberekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) naar buiten. Conclusie: ‘We halen de klimaatdoelen voor 2020 niet.” De CO2-reductie zal... 28 februari Rob Hulleman
  • Hoogste tijd voor integrale fietsvisie Hoogste tijd voor integrale fietsvisie Onlangs bleek politiek draagvlak voor het invoeren van een helmplicht voor snorfietsers. Dit bracht bij mij een herinnering boven aan de integrale visie op... 28 februari Aad Wilmink, lid Commissie...
  • MaaS en fiets MaaS en fiets Mobility as a Service staat volop in de belangstelling, en terecht! Door je trip van A naar B te kunnen plannen, boeken, uitvoeren en betalen via dezelfde app wordt het... 28 februari Rik van der Graaf & Robin Kleine
  • Het ongelijk van Veilig Verkeer Nederland Het ongelijk van Veilig Verkeer Nederland Het AD kopte de maandag voor de kerst: ‘Woonwijken onveiliger door rondscheurende pakketbezorgers’ . Meer pakketbezorgers maken de straten in woonwijken onveiliger,... 27 december Walther Ploos van Amstel
  • Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Kern van de bekende discussies over ‘grijze wegen’ en worstelingen ermee in de praktijk, is volgens mij: hoe ‘vertellen’ we de weggebruiker met de inrichting van wegen en... 19 december Max van Kelegom, verkeersvisioloog...
  • ‘Matrix-X gaat voor mij nooit aan!’ ‘Matrix-X gaat voor mij nooit aan!’ Vaste bijrijders van ernstig kleurenblinde chauffeurs geven mondeling gedurende de rit gekleurde signalen langs en boven de weg door. Zulke privé-systemen voorkomen... 19 december Meinard Noothoven van Goor
  • Het addertje onder MaaS Het addertje onder MaaS Veel concepten voor gedeelde mobiliteit zijn op de markt gekomen en beconcurreren elkaar om onze aandacht. Betalende consumenten zijn immers nodig om hun businessmodel tot... 19 december Robin Huizenga, PTV Group
  • Is kilometerheffing invoeren een goed idee? Is kilometerheffing invoeren een goed idee? Rekeningrijden staat weer volop in de spotlights. Vorige week deed RAI Vereniging een pleidooi voor rekeningrijden en Zondag met Lubach besteedde er ook aandacht aan. Maar is... 22 november Bert van Wee, TU Delft
  • Integrale processen en communicatie centraal Integrale processen en communicatie centraal We zijn op de laatste etappe langs de snijvlakken van de verkeerskunde aangekomen. Zie mijn eerdere blogs in Verkeerskunde 2 , 3 en 4 van dit jaar. We ondervonden hoe... 26 oktober Miranda Thüsh
  • Grijze weg bestaat niet Grijze weg bestaat niet In de Visie Duurzaam Veilig Wegverkeer 2018-2030 (DV3) wordt nogmaals geconcludeerd dat de wegvakken en kruispunten in de verkeersruimte idealiter maar één verkeersfunctie voor... 25 oktober Jarno Brouwer]
  • Bijna onder de tram Bijna onder de tram In Nederland worden zowel rood-gele als rood-groene tweekleurige verkeerslichten gebruikt, met een heel verschillende boodschap. Levensgevaarlijk voor kleurenblinden.  Dit... 25 oktober Meinard Noothoven van Goor
  • Voorkom het Grote Vastlopen Voorkom het Grote Vastlopen Het verkeer in stedelijke regio’s loopt vast. De ringwegen raken vol, in de spits barst het openbaar vervoer uit zijn voegen en de fietsfiles vormen geen zijn uitzondering meer.... 17 oktober Friso de Zeeuw
  • Ontwikkel één taal over de identiteit van ruimten Ontwikkel één taal over de identiteit van ruimten In mijn twee vorige blogs in Verkeerskunde 2 en Verkeerskunde 3 ontdekten we dat het ontwerpen van de openbare ruimte lijkt op koken. Als we de juiste combinatie van kleuren,... 14 september Miranda Thüsh
  • Betere kansen met MaaS door samen te werken Betere kansen met MaaS door samen te werken De verkeerskunde heeft van oudsher een focus op techniek, infrastructuur en het modelleren van mobiliteit. Binnen het vakgebied en daarbuiten ontstaat het besef dat deze... 14 september Mike Bérénos en Robert Scheerder
  • Stel, je ziet geen rood Stel, je ziet geen rood Dit is de eerste blog van een serie van zes over kleuren in het verkeer. Deze serie beoogt het verkeer veiliger te maken door beter kleurgebruik. Kleurenblind-proof is... 14 september Meinard Noothoven van Goor
  • Nog een lange weg te gaan Nog een lange weg te gaan Na mijn kritische blog over Duurzaam Veilig 3.0 ( VK 2/2018 ) kreeg ik een prachtige kans te laten zien hoe je de voetganger en fietser wél een volwaardige plek kan geven in de... 13 september Berry den Brinker

Artikelen 1 tot 25 van 240

1 2 3 4 5 6

Meer...

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 www.verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.