Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend?

woensdag 19 december 2018 Max van Kelegom, verkeersvisioloog bij VMC Beginselen Verkeerskunde 0 reacties 161x gelezen

Kern van de bekende discussies over ‘grijze wegen’ en worstelingen ermee in de praktijk, is volgens mij: hoe ‘vertellen’ we de weggebruiker met de inrichting van wegen en kruispunten hoe hij zich dient te gedragen. Een van de meningen is dat weggebruikers het merendeel van de prikkels van de primaire functie van de weg moeten doorkrijgen' [*].

Naar mijn mening is het een misverstand dat weggebruikers prikkels van welke (primaire) functie dan ook moeten doorkrijgen. Dit impliceert dat weggebruikers datgene moeten leren wat wij met onze functies en vormgeving bedoelen, en vervolgens bewust bezig moeten zijn met het ‘vertalen’ daarvan naar hun verkeersgedrag.

Is het niet eenvoudiger en realistischer als wij iets maken dat weggebruikers als vanzelfsprekend ervaren en er (onbewust) ook naar handelen en zich ernaar gedragen? Hier kun je niet anders dan met ‘ja’ op antwoorden, lijkt me. Maar zijn de op de functionele indeling toegespitste landelijke CROW-richtlijnen daarvoor wel voldoende? Volgens mij niet.

 

Totale verkeersomgeving

Laten we bij de oorsprong beginnen. We kunnen er met een gerust hart van uitgaan dat een weggebruiker zijn belangrijkste, real-time-informatie krijgt door te zien. Het betreft dan de informatie uit zijn totale verkeersomgeving en niet alleen de weginrichting. Ik denk dat we dus moeten beginnen met vanuit de weggebruiker te denken en te werken. En dat bedoel ik letterlijk: we moeten weg- en omgevingsinrichting beschouwen vanuit de daadwerkelijke positie van de weggebruiker op het daadwerkelijke moment van zijn verplaatsen. Een simpele voorstelling van zaken is in onderstaande figuur weergegeven.

 

 

In deze schets gaat het om een weggebruiker die zich met een bepaalde, gekozen snelheid verplaatst over een weg in zijn omgeving. De informatie die hij nodig heeft om die verplaatsing te kunnen maken, krijgt hij vooral via zijn visuele waarnemingskanaal. In ons brein vinden, mede als gevolg van wat we zien, de voorbereidingen plaats voor ons gedrag en handelen.

Laat dit nu precies de gang van zaken zijn waar het in ons vakgebied uiteindelijk om gaat. Wegontwerpers houden zich voornamelijk met het linkerdeel van het plaatje bezig, terwijl juist het rechtergedeelte (het samenspel van zien en brein) impact op hun werk heeft.

 

Automatisch gedrag

Kennis in ons vakgebied over het wezen en het functioneren van ons visueel waarnemingsapparaat met het daarachterliggende brein is (ook wetenschappelijk) nog vrijwel onontgonnen, zeker waar het ‘het waarnemen door weggebruikers in een passerende omgeving’ betreft. We denken dat we er al veel van af weten; ‘kijken en zien’ zijn toch zo vanzelfsprekend?

We kunnen stellen dat het visuele waarnemingsproces in alle gevallen noodzakelijk is voor ons werk. Maar als we beter begrijpen hoe het ziende brein met de omgeving omgaat, kunnen we ook beter bepalen hoe we de weg en zijn omgeving moeten inrichten. De weg- en omgevingsinrichting zelf oefenen dan een doelmatige en gunstige invloed uit op het handelen van de weggebruiker. Een invloed die niet louter gericht is op het eigen rijcomfort, maar vooral ook op wat in een gegeven omgeving als gedrag gewenst is. Hij gedraagt zich dus als het ware automatisch zoals wij willen.

 

Tafereelbeleving
Het probleem is dat de volgende twee omstandigheden nogal in de weg zitten. Ten eerste maken wegontwerpers hun ontwerpen op een plat, horizontaal vlak: ze denken en werken in plattegronden. Ook de richtlijnen wegontwerp zijn opgezet vanuit het denken en werken op basis van de plattegrond. Maar een bestuurder ziet zijn omgeving als uit een verticaal vlak op zich afkomen, hij kijkt naar een tafereel. Dit is een heel andere ervaring dan die van de wegontwerper die zich met zijn plattegrond bezighoudt. Het wegnemen van de discrepantie tussen tafereelbeleving en plattegrondoriëntatie zal een van de belangrijkste opgaven voor wegontwerpers moeten zijn.

Ten tweede weten ‘wij van de verkeerstechniek’ vrijwel niets over hoe weg en omgeving op de bestuurder afkomen en hoe de bestuurder daarmee omgaat. Laat staan dat we weten welke invloed weg en omgeving hebben en hoe we ze kunnen gebruiken in het beïnvloeden van die bestuurder. Er moet dus veel meer kennis worden vergaard over visueel waarnemen, en in het bijzonder over waarnemen in echte omstandigheden (en niet in gesimuleerde omgevingen zoals met een rijsimulator).

 

Paradigmashift

Onze paradigmashift moet dus zitten in het loslaten van het frame van de theoretische en functionele indeling én in het verwerven van een (wetenschappelijk) kennis- en toepassingsinstrument voor weg- en omgevingsinrichting. Uitgangspunt daarbij moet zijn het beschouwen vanuit de (oog)positie van de weggebruiker en vanuit het functioneren van ons visueel waarnemingsapparaat (oog + achterliggend brein). Van belang is ook het inzicht dat elke situatie, elke omgeving, uniek is en dat er dus altijd sprake van maatwerk moet zijn.

 

Elke weg is een grijze weg

Mijn conclusie is dat we altijd te maken hebben met ‘grijze wegen’. Sterker nog, ik denk dat alle wegen grijze wegen zijn. We moeten geheel afstappen van een indeling in de wegcategorieën. Deze constatering biedt wegbeheerders de mogelijkheid om in en voor elke situatie maatwerk te leveren. Maar daarvoor moeten ze wel over het juiste kennis- en ontwerpinstrumentarium (kunnen) beschikken. Volgens mij ontbreekt het daaraan en zullen we op zoek moeten gaan naar de echte grondslagen van ons vakgebied, te beginnen met kennis van en toepassing door visueel waarnemen.”

 

[*]   Dit artikel is geschreven als reactie op de blog van Jarno Brouwer over grijze wegen[*].

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

Meer blogs

Artikelen 1 tot 25 van 265

1 2 3 4 5 6

  • 130 kan echt niet meer, politiek niet, moreel niet! 130 kan echt niet meer, politiek niet, moreel niet! Het advies van de Commissie-Remkes om snelheidslimieten rond natuurgebieden te verlagen vindt bijval onder verkeerskundigen en klimaatwetenschappers. Toch blijven... 16 oktober Martin Kroon
  • Met z'n allen aan de zelfrijdende auto; of flink betalen Met z'n allen aan de zelfrijdende auto; of flink betalen Wanneer rijdt de volledig zelfrijdende auto in Nederland rond? Welke veranderingen brengt de transitie van de huidige manier van autorijden naar de zelfrijdende auto ons? Hoe... 15 oktober Door Luuk de Vries, Adviseur Smart...
  • Voetgangers en fietsers, bondgenoten voor actieve mobiliteit Voetgangers en fietsers, bondgenoten voor actieve mobiliteit Van 7 tot 10 oktober vond in Rotterdam de twintigste editie plaats van het internationale voetgangerscongres Walk21. Zo’n zeshonderd deelnemers, waarvan een minderheid uit... 10 oktober Wim Bot
  • Zoveel Nederlanders, zoveel verkeerskundigen Zoveel Nederlanders, zoveel verkeerskundigen Elke verjaardag zie ik het weer gebeuren, elke gesprekpartner transformeert zich tot verkeerskundige. Natuurlijk wel logisch, immers vrijwel iedereen heeft ermee te maken, doet... 2 oktober Wim van der Hoeven, adviseur PTV Group
  • Vijf taboes over mobiliteit Vijf taboes over mobiliteit Vijf taboes drukken hun stempel op het maatschappelijk debat over mobiliteit. Deze taboe-onderwerpen komen dus niet aan de orde, maar hebben wél invloed. Ze leiden daarom tot... 2 oktober Arie Bleijenberg, Koios strategy
  • De speed pedelec: onterecht op het strafbankje De speed pedelec: onterecht op het strafbankje Er rijden er volgens recente CBS-cijfers ongeveer 17.000 van rond in Nederland: speed pedelecs. Voor wie het nog niet wist, fietsen met een elektrische ondersteuning tot 45... 2 oktober Martin de Vries
  • Denk fundamenteel: geef breed ruimte aan ICT in mobiliteit Denk fundamenteel: geef breed ruimte aan ICT in mobiliteit In een - met name - technologisch turbulent veranderende wereld kan een visie op de toekomst, eventueel uitmondend in één stip of meerdere stippen op de horizon, een belangrijke... 2 oktober Mike Bérénos, voorzitter NMTM, op...
  • Licht op verkeer maakt RegieRijden mogelijk Licht op verkeer maakt RegieRijden mogelijk Heeft u ook zo genoeg van files? Elke dag wachten in de rij, ongelukken en pechgevallen? Met het aanbreken van de donkere dagen zal dit beeld de komende maanden alleen maar nog... 2 oktober Edward Neef
  • Ontdek samen met ons het belang van mobiliteithubs Ontdek samen met ons het belang van mobiliteithubs “Bekijk Nederland als één grote, groene netwerkstad”, aldus CROW-directeur Pieter Litjens en zijn collega bij Platform31, Hamit Karakus. Niet gek, als je bedenkt dat 60% van de... 23 september Paul Steeneken
  • De zin en onzin van artikel 5a WvW De zin en onzin van artikel 5a WvW Op 18 juni heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel roekeloos rijgedrag aangenomen. Het voorstel moet nog door de Eerste Kamer, maar als het aangenomen wordt is opzettelijk... 20 september Herbert Korbee
  • Anders door de bak en tweede terminal op Utrecht CS Anders door de bak en tweede terminal op Utrecht CS Utrecht, draaischijf van Nederland. Loopt het bij Utrecht spaak, dan heeft een groot deel van Nederland daar last van. Dat geldt zowel voor de weg als voor het spoor. Ik zie... 2 september Rob Hulleman
  • Een veilige, onbewaakte overweg bestaat niet Een veilige, onbewaakte overweg bestaat niet 20 september 2018 was een zwarte dag voor de verkeersveiligheid. Bij een botsing op een overweg in Oss kwamen vier kinderen om het leven en daarnaast raakten een kind en een... 26 augustus Wilbert Walta
  • Leren van ongevallen Leren van ongevallen Iedereen die zich met vraagstukken rondom veiligheid bezig houdt, heeft beroepshalve belangstelling voor ongevallen in het verkeerssysteem. Van een analyse van de oorzaken, en... 19 augustus Lieuwe Zigterman
  • Brexit: effect op Nederlandse zeehavens gemengd Brexit: effect op Nederlandse zeehavens gemengd Er zijn veel trends die op Nederlandse zeehavens afkomen: de energietransitie, toenemend protectionisme, digitalisering en nog veel meer. Het KiM onderzocht wat het effect van... 12 augustus Martijn van der Horst en Saeda Moorman
  • Ommelandse reizen Ommelandse reizen In Nederland ligt veel nadruk op stedelijke gebieden en de bijbehorende verkeers- en vervoersproblemen. En dan vooral files. Minder aandacht is er voor gebieden buiten de stad:... 12 augustus Taede Tillema (KiM)
  • Ik heb gezegd Ik heb gezegd Deze blog is de zesde, en laatste, in de serie Verkeerskleuren. Mag ik het uitblijven van verkeerskundige reacties op deze blogs – en het uitblijven van de juiste maatregelen... 27 juni Meinard Noothoven van Goor
  • Stille straatstenen hebben de toekomst Stille straatstenen hebben de toekomst Wegbeheerders willen in de woonwijken steeds meer terug naar stenen in plaats van asfalt vanwege een langere levensduur en kleiner risico op kapitaalvernietiging bij... 27 juni Frank Kolderie, productmanager bij...
  • Actielijst voor kleurenblindproof verkeer Actielijst voor kleurenblindproof verkeer Kleuren zijn zo vanzelfsprekend, dat er in veel gevallen geen rekening wordt gehouden met mensen die de eigen kleurwaarneming niet kunnen vertrouwen. Een niet-volledig resumé... 27 juni Meinard Noothoven van Goor
  • Wegontwerp, een geliefd praatje Wegontwerp, een geliefd praatje Wie kent het niet? Is er nieuwe weg aangelegd, of een stuk asfalt eraan vast geplakt, staat het verkeer toch snel weer vast. Verkeer, files en wegwerkzaamheden zijn een bekend... 27 juni Sonja Hiddinga, accountmanager...
  • Hoogste tijd om ISA nu een echte kans te geven Hoogste tijd om ISA nu een echte kans te geven In de afgelopen weken waren er twee interessante verkeersitems, die breed aandacht van de media kregen:  * De RAI (branche-organisatie voor de Rijwiel- en... 27 juni Gert Bak, senior verkeerskundige...
  • Stikstof maakt meer kapot dan je lief is; de PAS uitspraak Stikstof maakt meer kapot dan je lief is; de PAS uitspraak De uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof zorgt voor een lichte paniek in politiek Den Haag en dat is niet helemaal zonder reden. Kort gezegd komt... 25 juni Herbert Korbee
  • Stimuleer E-bike als substituut voor auto Stimuleer E-bike als substituut voor auto Onlangs verscheen het bericht in de media dat er in ons land in 2018 voor het eerst meer e-bikes dan gewone fietsen zijn verkocht. Een mooie stap in de richting van... 19 juni Paul Plazier
  • 'Kinderen overhalen om van de fiets te houden’ 'Kinderen overhalen om van de fiets te houden’ Wanneer we aan de veiligheid werken met kinderen, houden we dan ook daadwerkelijk rekening met kinderen? Ik vraag het mij soms af. Veiligheid is iets wat niet of nauwelijks... 18 juni Joep Tiernego
  • VVN-buurtacties werken niet? Dat kan beter! VVN-buurtacties werken niet? Dat kan beter! SWOV heeft onderzoek gedaan  naar de effectiviteit van buurtacties in 30-km-gebieden, zoals remwegdemonstraties, lasergun-metingen met bewoners of verkeersborden gemaakt... 5 juni Janneke Zomervrucht
  • De busreiziger in beeld De busreiziger in beeld ‘Welke mensen reizen er met de bus? Kunnen jullie dat in beeld brengen?’, was de vraag vanuit het ministerie aan het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). Want de... 27 mei Toon Zijlstra en Peter Bakker,...

Artikelen 1 tot 25 van 265

1 2 3 4 5 6

Meer...

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 www.verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.