Ontrommelen, dat moeten we

woensdag 6 februari 2019 Carlo van de Weijer 175x gelezen

Ik bevind mij in de gelukkige positie dat ik me voor een groot deel van mijn werkzaam leven mag bezighouden met de toekomst van mobiliteit. En dat ik die toekomst op tal van terreinen ook mee mag vormgeven, net als velen van jullie. Ik wil deze column aangrijpen om mijn best guess met jullie te delen over waar jullie in 2029 mee bezig zijn. Waarom 2029? Da’s een priemgetal en ik heb daar een voorkeur voor, want ik heb veel van een nerd. Zo heb ik ooit met de Nederlandse Rubik-cube wedstrijden meegedaan, weliswaar zonder veel succes. Ik wil op verzoek graag links en rechts wat chargeren, want gebruik mijn stellingen graag om wat discussie uit te lokken (via LinkedIn of c.j.t.v.d.weijer@tue.nl ben ik makkelijk te vinden).

Door: Carlo van de Weijer. Director Strategic Area Smart Mobility (TUe)

Beginnen we met het grootste probleem in 2029, waar ik zo snel nog geen oplossing voor zie. De groei van het vliegverkeer. Net nu Henk en Ingrid het vliegen hebben ontdekt, is het niet meer politiek haalbaar om de luchtvaart weer uitsluitend aan de elite te laten. Ik las in een eerdere column in deze serie al dat de trein als redmiddel wordt aangedragen, maar sta me toe om iedereen uit die droom te doen ontwaken. Hogesnelheidslijnen door Europa zouden met miljardeninvesteringen hoogstens de groei van één jaar vliegen kunnen vervangen. Als het al zou lukken, want in de praktijk zou het hogesnelheidsreizen vooral komen in plaats van niet-reizen, en niet in plaats van vliegen.

Onlangs reed een journalist met de trein naar Barcelona voor 270 Euro in 11 uur, en vloog vervolgens voor 55 Euro terug in 4,5 uur deur tot deur. Iedereen riep er schande van want "vliegen wordt ontzien door de overheden, want geen BTW en accijnzen en zulks". En jazeker, ik ben ook voor eerlijk belasten zodat je in elk geval de maatschappelijke kosten van aanleg infrastructuur en schade van overlast en milieubelasting terugbetaalt. En hier zit hem de crux: als je dat eerlijk doet, zou de beste man op de terugvlucht zo’n 15 euro meer betaald hebben. Maar op het heentraject zo’n 500 euro meer. Er rijdt namelijk geen trein zonder subsidie, zeker niet op hoge snelheid. We hebben nog geluk dat het vooral de Fransen zijn die des journalists reis betaalden. Een treininfrastructuur is extreem duur in aanleg en onderhoud, en een vliegtuig heeft nauwelijks behoefte aan infrastructuur. En omdat bij vliegen de kosten in het knooppunt zitten en niet in de verbinding, is een willekeurige verbinding al met een paar honderd reizigers effectief in te richten met een vliegtuig, bij een trein pas vanaf vele duizenden. Dat is een eenvoudige wiskundige wet.

En qua energiegebruik, geluid maar vooral fijnstof, schiet je met een hogesnelheidstrein onder de streep weinig op of maak je het zelfs erger.

De enige uitweg die ik zie voor duurzaam vliegen zijn brandstoffen die we maken uit elektriciteit. Dat is een mindshift. We zijn gewend om elektriciteit uit brandstoffen te maken, maar het kan ook andersom. Je kunt een liter kerosine (of een willekeurige brandstof) maken uit elektriciteit, water en CO2. Net zoveel CO2 en water als je produceert bij de verbranding, een zogenaamde circulaire brandstof. Het einde van de steentijd is niet ingeluid door het gebrek aan stenen, maar omdat er een beter alternatief was. Het einde van het fossiele tijdperk zal ook worden ingeluid door een beter alternatief. In 2053 (hé, ook een priemgetal) weten we niet beter en zal de CO2-productie wereldwijd nul of zelfs negatief kunnen zijn, maar in 2029 hebben we dat nog niet opgelost. Een andere optie is om Virtual Reality zo goed te maken dat je ook de reiservaring kunt simuleren. Maar tegen die tijd zijn we, denk ik, in The Matrix beland; ook een oplossing.

Wat houdt jullie dan wel bezig in 2029? Samengevat zie ik een verschuiving van kwantiteit naar kwaliteit. Van méér, sneller, bereikbaarder, naar beter, mooier, veiliger. Dat meer, sneller, bereikbaarder heeft lange tijd nut gehad. 100 jaar geleden was onze dagelijks actieradius maar een paar kilometer. We reizen per dag immers bij voorkeur iets meer dan een uur, en met de middelen van toen kwam je niet veel verder.

Vandaag reizen we in dat uur gemiddeld al meer dan 50 kilometer en dat is onder de streep beter voor de maatschappij. Als mijn actieradius 3 kilometer zou zijn, moet ik tomatenplukker worden en dat is slecht voor de economie, want daar ben ik niet zo goed in. Dus verhoging van de actieradius is economisch verstandig om werknemer en werkgever optimaler te koppelen. En die gewenste actieradius is toegenomen. Toen ik 4 jaar oud was zijn we met de hele familie 16 kilometer verder gaan wonen omdat mijn vader daar nieuw werk had gevonden. Wel een belangrijk verschil met nu was dat mijn moeder toen nog niet werkte, en mijn vader de intentie had om de rest van zijn werkzame leven bij zijn nieuwe werkgever te blijven werken. Tegenwoordig heb je tweeverdieners met kortere arbeidscontracten en je kunt niet elke 5 jaar verhuizen. Maar het economisch nut om die actieradius nog verder op te rekken dan hij nu al is, wordt steeds kleiner. De burger zal zich meer moeten schikken naar de beschikbare ruimte voor mobiliteit in plaats van andersom. De economische schade van aantasting van landschappen door infrastructuur is op een gegeven moment groter dan de opbrengsten voor betere bereikbaarheid, als niet nu al. Voor je het weet wordt heel Nederland net zo lelijk als sommige delen van de Randstad… Ik stond pas stil bij Zoetermeer, daar waar de HSL de A12 kruist, de snelweg met moeite en veel borden probeert een variabele-spitstrookstrategie uit te leggen en windmolens en elektriciteitsnetwerk de horizon verder vervuilen. Ik moest bijkans een beetje huilen van het uitzicht.

Ontrommelen, dat moeten we. En dat kan, want een mooi voordeel van de slimme auto is dat ie het beste gedijt bij een niet al te slimme infrastructuur. Portalen boven de weg, het grootste deel van de borden, variabele spitsstroken, variabele snelheden, veel van de stoplichten, een groot deel van de wegverlichting, in 2029 zijn we het in rap tempo aan het weghalen. Hoe minder rommel, hoe veiliger het verkeer.

De vaak gebruikte term "stilstaan is geen optie" gebruiken we in 2029 niet meer want we hebben ontdekt dat stilstaan best een optie blijkt om verdere groei van mobiliteit, verdere verlelijking van het landschap en pervers reisgedag te voorkomen. De file als ultieme wapen tegen de file. We moeten ook de schade van files anders gaan berekenen. Voor vrijetijdreizigers en zelfs woon-werkverkeer moeten we de file gaan bezien als een planbaar en vrijwillig te ondergaan fenomeen. Een file bestaat uit mensen die over de file klagen, dus eigenlijk werkt het nu al volgens het principe van "de vervuiler betaalt". Dus waarom daar nog meer maatschappelijke kosten aan toekennen. De prijs van het voertuigverliesuur voor niet-beroepsvervoer is in 2029 dan ook al lang teruggebracht naar nul euro. De schade van files daalt daarmee enorm.

Ook de maatschappelijke schade als gevolg van ongevallen is gedaald, want een groot deel van de auto’s is uitgerust met veiligheidstechniek. Door stimulering van dat soort technieken in auto’s lopen we op het gebied van veilig wagenpark weer voorop in Europa (vandaag lopen we immers achter, mede als onbedoeld bijeffect van het stimuleren van kleine energiezuinige auto’s). De weg is stukken soberder ingericht door variatie in snelheden en spitsstroken weg te halen. Ook de ontvlechting van rijbanen hebben we dan sinds Eindhoven en Leiden niet meer gedaan. Dat is immers vandaag al een complexe dure en inflexibele oplossing op zoek naar een probleem.

Emissies doen er in 2029 niet meer zo toe, althans niet die uit een uitlaat. We moeten lachen om dieselgate, want banden blijken al die tijd veel vervuilender te zijn geweest met hun enorme emissie aan rubber, microplastics en kwalijk fijnstof. Milieudiscussies verschuiven naar het afdwingen van bio-afbreekbare materialen in banden en het verminderen van opwaaiend stof en remslijtage. Gelukkig remmen elektrische auto’s niet mechanisch, dat scheelt een bron van ellende.

In 2029 rijden auto’s niet zonder chauffeur, maar ze nemen wel grote delen van de rit over. Je kunt grote delen van de rit werken en je hebt geen moeite meer met de file (nog een reden om het voertuigverliesuur op nul euro te waarderen). Dat maakt de auto wel weer aantrekkelijker. En een auto zal veel goedkoper zijn ten gevolge van de elektrische aandrijving. Het grote overgebleven probleem wordt daarmee nog groter: het ruimtebeslag. Zelfs de extreem populaire fiets kan het niet allemaal behappen. Ik denk dat dat één van de redenen is dat er in 2029 weer een trek uít de grote steden is ingezet. De duizenden appartementen die met een extreem lage parkeernorm zijn bijgebouwd in onder andere Amsterdam staan ver onder de aankoopprijs te koop. Eigenlijk dezelfde beweging als in de zestiger en zeventiger jaren, om dezelfde reden: ruimte, een beter sociaal systeem, een tuintje en een eigen auto. Daar zit allemaal een biologische drijfveer achter, dat verander je dus niet zo makkelijk. Vooral daardoor scoort de auto nog steeds in emotie en status. Ondanks alle vergezichten uit begin van de 21e eeuw willen de meeste mensen gewoon nog een auto voor de deur.

Onderhoud aan wegen en verkeersmanagement is allebei stukken eenvoudiger geworden in 2029. Onderhoud wordt geholpen door toegang te organiseren tot de big data uit auto’s die real-time informatie verschaffen over de toestand van de weg, en nog veel meer nuttige informatie leveren. RWS hoeft nauwelijks nog zelf iets te meten.


Het nieuwe verkeersmanagement gaat uit van het feit dat het verkeer is verworden tot een zelf-organiserend systeem van goed geïnformeerde individuen. Dynamisch verkeersmanagement maakt plaats voor strategisch verkeersmanagement: het dusdanig inrichten van de infrastructuur dat de zelforganisatie optimaal verloopt.


Afijn ik heb zo nog wel een paar stokpaardjes maar ik zal er een paar in de stal houden voor een eventuele volgende column, als ik nog gevraagd word. Wat ik wel zeker weet is dat het belangrijke werk wat jullie nu al doen, alleen maar belangrijker wordt, want jullie gaan het land naast veiliger en schoner vooral ook weer mooier maken. Dat is ook nog eens een keer veel leuker werk. Succes en oprecht dank voor jullie inzet!

Deze blog is verschenen in Blogs van buiten. Een verzameling blogs uitgegeven door het Ministerie van IenW. De gebundelde uitgave van alle blogs die het afgelopen jaar verschenen zijn op intranet van het ministerie kunt u hier downloaden.

De wekelijkse nieuwsbrief ontvangen?

Meld u aan voor de nieuwsbrief van Verkeerskunde en ontvang wekelijks het laatste nieuws in uw inbox.

Meer nieuws

Artikelen 10 tot 10 van 10

1 2 3 4

Artikelen 10 tot 10 van 10

1 2 3 4

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 www.verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.